Yaşanmışlıkların öyküsü: Dengbejlik

Geçmişten günümüze sözlü edebiyatın bir parçası olarak aktarılan dengbejlik tarihler boyunca hak ettiği değeri göremedi. Kendisi de dengbej olan konservatuar mezunu Mahmut Göçer ile dengbejlik, dengbejlerin yaşadıkları sorunlar üzerine konuştuk.

Mahmut Göçer, Müzisyen
Mahmut Göçer, müzisyen

O.A: Sizi tanıyabilir miyiz?

M.G: Mahmut Göçer,   Diyarbakır Dicle Üniversitesi Devlet Konservatuarı Ses Eğitimi Bölümü mezunuyum. Şimdilik aktif olarak dijital platformlarda müzisyenlik yapıyorum.

O.A: Kaç yıldır dengbejsiniz? Aileden gelen bir yetenek midir?

M.G: Çocukluğumdan beri dolaylı bir şekilde dinliyordum. Babam dinler ve bilindik dengbejlerin kasetlerini bizlere de dinletirdi. Babam, kendi de denbejî klamlar söylerdi sanırım babamdan geçmiş bana da. Ailede benden başka ilgilenen yok. On yılı aşkın bir süredir dengbeji klamlar söylemeye çalışıyorum.        

O.A: Dengbejlik nedir? Dengbejlik kültüründen bahseder misiniz?

M.G: Dengbej kelimesini terminolojik ele alacak olursak deng (ses) bej ise (söyleyen) yani sesi söyleyen anlamına gelmektedir. Çeviri de anlam kayması olabilir. Dengbejlik kültürü yazılı edebiyatı gelişmeyen ya da baskı, istilâ ve asimilasyon politikalarına maruz kalmış, Mezopotamya insanının yüzyıllar boyunca yaşanmışlıklarını şimdiye kadar bizlere ulaşmasını sağlayan bir şarkı söyleme sitilidir.

O.A: Sözlü kültürün bir geleneği olarak dengbejlik nasıl ortaya çıkmış ve nesilden nesile aktarılmıştır?

M.G: Dengbejlik bir sözlü edebiyat kültürüdür. Hikaye anlatıcısı olarak bilinen ve Yunan mitolojisinde büyük bir yer kaplayan Homeros’un, bu coğrafyada yaşadığı ve Dengbejlik kültürünün ona dayandığı bilinmekte ve opera sanatının da Dengbejlik kültüründen beslendiği ortaya atılan tezlerdendir. Antik çağda şimdiki Adıyaman sınırları içerisinde varlığını sürdüren Komagene krallığı rivayet olunur ki ülkesindeki tarım arazilerinin gelirini Dengbejlere ayırdığı söylenilmektedir.

O.A: Dengbejler, toplumda hak ettiği değeri görmüşler midir?

M.G: Maalesef ki Dengbejlere yaşamış oldukları süreçte hiçbir şekilde hakkettikleri değeri vermemişlerdir. Bunlardan örnek verecek olursak dengbej Şakiro (Şakir Deniz) 1996 yılında İzmir’de yokluk ve içerisinde vefat etmiştir. Bir diğeri Ezidi Kürt dengbej Xarapeté Xaço da benzer durumlarda yaşam sürmüştür ve Kürt halkına dargın bir şekilde vefat etmiştir.    

O.A: Dengbejlerin geçmişte ve günümüzde yaşadıkları sorunlar var mı? Nelerdir?

M.G: Geçmişten bahsedecek olursak dengbej kültürü coğrafyamızda yüzyıllar süregelen gelenek olduğu için tarihte büyük öneme sahip olmuştur. Her bir Beyin Paşa’nın ya da Mirin kendisine özel birkaç tane dengbeji varmış. Savaşlarda, özel durumlarda düğünlerde ve eğlence gecelerinde onlara büyük moraller vermiş. Örnek verecek olursak Sürmeli Mehmet Paşa ve Evdalé zeyniké gibi.       

O.A: Dengbejlik kültürü geçmişten günümüze yozlaşmaya uğradı mı? Ne gibi değişimler söz konusu sizce?

M.G: Kesinlikle geçmişten günümüze büyük dejenerasyonlara maruz kalmıştır ki sanat da edebiyat da benzer durumlarda sürekli bir akış içerisinde. Baktığın zaman bir Dengbejin edebiyat tarih felsefe biliyor olması o zamanın şartlarına göre ilginç değil midir? Şimdiki popüler müzik kültürü tamamen dijital ortamda maalesef değiştiriliyor ve yeni kuşağın da antipati beslenmesini sağlıyor. Bizlerinde eksikliği daha geniş kitlelere ulaştırmamamız.    

O.A: Dengbejler hangi konuları tema olarak işlemişlerdir?                  

M.G: Dengbejler daha ağıt formunda şarkılarını dile getirmişlerdir yanı sıra savaşlarda ölümlerde sevinçli durumlarda söyledikleri bilinmektedir. Büyük çoğunluğu kadınlara özgü bir gelenektir Dengbej kadınların daha çok olduğu bilinmektedir.

O.A: Günümüzde, özellikle genç kuşaklarca dengbejliğe ilgi nasıldır ve dinlemeyi tercih ediyorlar mı?

M.G: Günümüzde Yeni kuşak biraz ön yargılı maalesef bu yargıda yıkılmak durumunda var olan müzik durumu toplumu geleneksele itmektedir.      

O.A: Eklemek istedikleriniz var mı?

M.G: Dengbejlik misyonunu büyük olan bir alandır şahsi fikrim ben elimden geldiğince bildiklerimi yeni kuşaklara aktarıp farkındalık yaratmak istiyorum açıkçası. Bu alanda daha çok gelişip ilerlemek istiyorum. Senin aracılığınla bütün Dengbejleri anıyorum teşekkürlerimi sunuyorum.

Öne çıkan görsel : Ekmek ve Gül

Haber: Olcay Aytürk

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir